Wednesday, August 12, 2015

भक्त पांडुरंगाला विचारतो

एक भक्त पांडुरंगाला विचारतो:
"कंबरेवरचाहात काढून आभाळाला ळव तू
सोन्या चांदीचं दान नको मला, भिजव माझा गाव तू."

त्यावर पांडुरंग हसून म्हणाला :
"भक्ता! आभाळाला हात लाऊन पडेल कसा पाऊस?
आता म्हणतो नको मला सोन्या चांदीचं दान
झाडं सगळी तोडून पृथ्वीवरची, संग कोणी केली घाण?
आता म्हणतो पांडुरंग पाऊस फक्त पाड,
प्रगतीच्या हव्यासापायी रान केलं उजाड!
भक्ता! तुझी "फक्त घेण्याची" वृत्ती आता सोड
चंगळवाद सोडून लाव  निसर्गाची ओढ.
हात जोडून मिटण्यापेक्षा उघड आता डोळे
आई वसुंधरा रडतेय बाळा काढ कानातले बोळे.
पृथ्वीच्या मुलाचं कर्तव्य आत्ताच पार पाड,
जागा करून प्रत्येक माणूस लाव फक्त झाड.
पुढच्या वेळी चालशील जेव्हा पंढरीची वाट
दिसला पाहिजे हिरवागार प्रत्येक डोंगर अन घाट.
अठ्ठावीस युगांपासून विटेवर उभा राहून हाच संदेश देतोय,
पण भोळा भक्त अर्थ न जाणता फक्त प्रसादाच घरी नेतोय!

Sunday, May 10, 2015

काव्यानुभूती

गम्मत अशी आहे, की अनुभव, अनुभूती आणि काव्यानुभूती या तीन शब्दांमध्येच गडबड होत आहे.  श्रावणाचा उल्लेख असेल, कलत्या छायांचा उल्लेख असेल, निळ्यासावळ्या भुईचा उल्लेख असेल, कवीने केलेले हे सर्व उल्लेख आपण अनुभव या सर्वसाधारण शब्दाने घेतो.ती अनुभूती आहे, अनुभव नाही. अनुभव सर्वसामान्यांचा असतो. त्या अनुभवांमध्ये काहीतरी सौंदर्याच्या रहस्याची जाणीव होणे हे अनुभूती चे कार्य आहे. कदाचित तिथूनच कवितेचा प्रांत सुरु होत असावा. आणि ज्या वेळी कवितेच्या अनुभवाचे परमोच्च असे स्थळ किंवा पाझरणीचे जलतीर्थ आपल्याला गवसते त्याला आपण सौन्दर्यानुभूती म्हणतो.अनुभवांपासून प्रराम्भ केला पण तिथेच थांबलात तर कवितेचेलोन्तेच रहस्य आपल्याला कधीच उलगडू शकणार नाही.आणि तिथून हे अम्हला समजत नाही, ते आम्हाला समजत नाही, अशा गोष्टी आपण ऐकतो. सौन्दर्यानुभूतीचा  अर्थ शोधण्याची प्रक्रिया  अर्थ शोधण्याच्या प्रक्रियेपेक्षा संपूर्णपणे भिन्न असल्याने अनुभवाच्या अनुभूतीचे, सौंदर्याचे तुमचे जे काही निकष असतील ते सौन्दर्यानुभूतीला लागू पडत नाहीत. अनुभवाच्या अनुभूतीचे निकष हे तात्कालिक व प्रचारकी असतात. उद्गारवाचक कविता,वक्तृत्वपूर्ण कविता ही संमेलनातील टाळीच्या अपेक्षेने उसळणारी कविता आहे.तिला हे निकष तंतोतंत लागू होतात.

- कवी ग्रेस.